Ц.Даваасүрэн: Д.Сүхбаатарын талбайн нэрийг өөрчилсөн шийдвэр хүчингүй

 УИХ-ын Төсвийн байнгын хорооны дарга, бие даагч гишүүн Ц.Даваасүрэн өчигдөр сэтгүүлчдэд хандан Д.Сүхбаатарын талбайг Чингисийн нэрэмжит болгосон НИТХ-ын шийдвэрийн талаар өөрийн байр сууриа илэрхийлсэн юм. Хэвлэлийн бага хурлын дараа түүнтэй уулзаж цөөн асуултад хариулт авснаа хүргэж байна.

-Хаврын чуулган өндөрлөөд цөөнгүй хоног өнгөрлөө. Энэ хугацааг амралтын байдалтай өнгөрүүлэв үү?

-Өнгөрсөн хугацаанд той­рогтоо ажиллахын зэрэгцээ улсынхаа баяр наадмыг тэм­дэглэн өнгөрүүлж, тодорхой хугацаагаар амралтын бай­дал­тай байлаа. Миний сонгогдсон төрөлх Хөвсгөл аймагт маань энэ жил бороо хур элбэгтэй сайхан зун болж байгаа.

УИХ-ын гишүүн ч гэсэн хүн л юм болохоор зуны дэлгэр цагт сайхан амарч, алжаал ядаргаагаа тайлаад авахад буруудах зүйлгүй. Одоо наадам дуусч байгаа тул зуны сар зур­гаа биш, хаана хаанаа ажлаа идэвхжүүлэх шаардлагатай. Төс­вийн байнгын хорооны даргын хувьд маргааш /өнөө­дөр/ Төрийн ордонд то­дорхой мэдээлэл хийхээр бэл­дэж бай­на. Товчхондоо иймэрхүү.

-Сая таны  хийсэн мэдэгд­лээс үзвэл Хөвсгөлийн сон­­гогчид Д.Сүхбаатарын   тал­байг Чингисийн  нэрэм­жит болгосон НИТХ-ын шийд­вэрийг багагүй эсэр­гүүцэж байгаа юм аа даа?

-Манай тойргийн сонгогчид 1921 оны Үндэсний эрх чө­лөө­ний хөдөлгөөн, Ардын хувьс­галын  түүхэн үйл явцыг бүдэг­рүүлэх гэж оролдож байгаа эрх баригч АН-ын бусармаг үйл ажиллагааг таслан зогсоогооч ээ гэсэн санал хүсэлтээ хүч­тэй илэрхийлсээр байна.

Д.Сүх­баатарын талбайн нэрийг өөрч­лөхөөр улайран зүтгэж байгаа нь түүхэн цаг үе, түүхэн хүн, өнгөрсөн түүх рүүгээ нулимж байгаа тун болчимгүй үйлдэл гэж сон­гогчдын олонх нь байр сууриа илэрхийлсээр байгаа.

-Ер нь Д.Сүхбаатарын тал­­байн нэрийг өөрчлөхийн эсрэг байгаа таны энэ байр суурийг УИХ дахь бие даагч гишүүдийн нэгдсэн байр суурь гэж ойлгож болох уу?

-Болохгүй. Нөгөө хоёртойгоо хэл ус авалцаагүй байна. Энэ бол одоогоор зөвхөн миний байр суурь.
-Таныхаар 1921 оны Ардын хувьсгал Монгол Улсын түүхэнд ямар үүрэг гүй­цэтгэсэн юм бэ дээ?
-1921 оны Ардын хувьс­галын түүхэн ач холбогдлыг үгүйсгэх гэж оролдох нь ут­гагүй төдийгүй, ямар ч ач холбогдолгүй. Монгол ор­ныг гамин, Бароны харийн түрэм­гийлэгчдээс чөлөөлсөн Ардын хувьсгал нь өөрөө түүхэн үйл явц байсан. Нэгэнт түүх болсон 1921 оны хувьсгалыг бү­дгэрүүлэхээр санаархаж бай­гаа НИТХ-ын энэ шийдвэр нь хууль бус төдийгүй ноцтой асуудал.

Өнөөдөр НИТХ-ын гар­га­сан энэ шийдвэр хүчин төгөл­дөр бус. Яагаад гэвэл энэ талбайг Д.Сүхбаатар жанжны нэрэмжит болгох шийдвэрийг тухайн үеийн монголын төр гаргасан. Монголын төрийн залгамж чанарыг бодсон ч, урьд өмнөх Засаг төрийн аливаа шийдвэрийг бид ямар ч үед хүндэтгэдэг байх ёстой.

-Тэгвэл олон жилийн өм­нөх Засгийн газар гаргасан шийдвэрийг хүчингүй бол­гохын тулд  яах ёстой юм бэ?

-Хэрвээ  олон  жилийн өм­нөх ч бай ямар нэгэн тогтоол, шийдвэрийг эргэж харж үзэх ёстой гэж үзвэл нийт ард түм­нээсээ санал асуулга авах  юм уу тэдний төлөөлөл болсон УИХ-аар хэлэлцэн шийдвэрлэх ёстой  гэсэн  байр суурийг ми­ний хувьд баримталж байгаа. Иймэрхүү асуудалд монголын ард түмний санал бодлыг сонсохгүй хүч түрэн шийдэж хэрхэвч болохгүй. Тэгээд ч энэ хууль бус шийдвэрээ НИТХ-ын тэргүүлэгчид эргэж харах байлгүй дээ. Ардын хувьс­галын түүхэн гавьяа, үнэ цэнийг үгүйсгэх гэсэн тодорхой хүмүүсийн үзэл бодол, байр сууринд би харамсаж байна.

-Д.Сүхбаатарын талбайг Чингисийн нэрэмжит бол­гох НИТХ-ын шийдвэрт тэгтлээ эмзэглэх, зарим нэг хүмүүсийн яриад байгаа хатуухан эсэргүүцэл үзүүлэх ёстой гэсэн байр суурины мөн чанарыг та юу гэж үзэж байна. Нэгэнт гаргасан шийдвэрээ НИТХ буцаах болов уу?

-Хэрвээ бид 1921 оноос 1990 он хүртэл оршин тогтнож байсан төр, Засгаа үгүйсгэх юм бол тусгаар тогтнолоо ган­хуулсан харамсалтай хэрэг болно. Яагаад гэвэл бид энэ түүхэн хугацаанд Японы эзлэн түрэмгийлэгчдээс эх орноо хам­гаалж, 1961 онд НҮБ-ын бүрэн эрхт гишүүн  улс болсноор эдийн засаг, улстөр, соёл, шинжлэх ухааны  хувьд түүхэн дэвшил хийснийг хэн ч үгүйсгэж чадахгүй. Тийм ч учраас бид тусгаар тогтнолын энэ түүхэн цаг үе, өнгөрсөн түүхэндээ их анхааралтай хандах учиртай юм.
-Ямартай ч өнөөдөр эрх барьж байгаа АН шийдвэрээ гаргачихсан. Нэгэнт гар­га­чихсан шийдвэрийн араас нэхэл дагал болоод байх хэрэг байна уу?

-Ард түмнийхээ санал бодлыг сонсолгүй ямар нэг улс­төрийн хүчин юм уу, хэн нэгэн баатар гарч ирээд л дур зоргоороо шийдвэр гаргаад байж таарахгүй. Ялангуяа миний санааг хамгийн ихээр зовоож байгаа зүйл нь дөрөв юм уу найман жил болоод л монголын түүх шинээр эхэлдэг, хуучнаа үгүйсгэн ху­­вир­даг болчих вий гэдэг асуудал юм. Аль  нэг  нь гарч ирээд л өмнөхөө үгүйсгээд унадаг. Тэгэх л юм бол Монгол Улсын тусгаар тогтнол ганхаж эхэлнэ. Ийм зүйл хэрхэвч байж болохгүй.

Тийм  ч уч­раас  миний зүгээс АН, МАН-д хандаж түүх,  цаг хугацаа эр­гэдэг гэдгийг бодолцож тун ухаалаг, алсын хараатай улс­төрийн бодлого явуулахыг л шахаж шаарддаг. Цөөнх  болсон улстөрийн хүчин нь сэргэж, сонор сэрэмжээ дээш­лүүлэн шийдэмгий алхам хийж улстөрийн хүчнийхээ үүр­гийг маш сайн гүйцэтгэх ёстой. Өнөөдрийн хувьд түүх зарим талаараа ойлгомжгүй, эмх замбараагүй болох за­рим нэгэн нөхцөл байдал үүсээд байна. Тийм ч учраас улс­тө­рийн хүчнүүд зөвшилцөж түү­хийн асуудал, тусгаар тогт­нол, газар нутгийн бүрэн бүтэн байдлын талаар нэгдмэл байр суурьтай байх нь юу юунаас эрхэм чухал.
Ялангуяа УИХ дахь бие даагчдын зүгээс дээрх асууд­луудаар байр суурь, үзэл бодлоо хатуу илэрхийлж байх болно гэдгээ энэ дашрамд хэлчихье.

Түүхэн  үйл явдал, бие хүний  намтар түүхийг хэн­бугай нь ч өөрчилж чаддаггүй юм. Хэзээ нэгэн цагт түүхийн үнэн тодроод л ирнэ. Гэхдээ хамгийн харамсалтай нь мон­голын нэн шинэхэн түүх дө­рөв юм уу найман жилээр өөрч­лөгдөөд явчих вий гэдгээс л би хамгийн ихээр сэтгэл зовж явдаг.

-Талбайн нэр өөрчлөх гэс­­нээс болоод Турк улсад то­моохон тэмцэл, бослого өр­нөсөн. Гэхдээ уужуу тайван монголчууд хэзээ ч ийм зам сонгохгүй нь тодорхой. Энэ талаар та юу хэлэх вэ?
-Лалын шашинт Турк­чуудыг буддын шашинт, ухаа­лаг тайван монголчуудтай харь­цуулан жиших ямар ч бо­ломжгүй юм. Гэхдээ бид бус­дын алдаанаас сургамж, ухаарал авч аливаад маш их алсын хараатай хандах хэ­рэг­тэй л дээ. Ялангуяа улс ор­ныхоо тус­гаар тогтнол, ард түмнийхээ эв нэгдлийн асуу­далд  ихээхэн ухаан зарах ёстой. Туркчуудын энэ явдал бол бас л нэг түүхэн сургамж мөн.

Харин бид Төрийн орд­ноо шинэчлэх талаар  дор­в­и­той бодож, даруйхан хөд­лөх л  хэрэгтэй. Төрийн ордноо өөр газар байгуулсаны дараа Чин­гисийн  талбайг жин­хэнэ утгаар нь цоо шинээр бай­гуулах талаар оюун ухаанаа уралдуулах нь хамгийн зөв шийдвэр байх болно.

Харин Д.Сүхбаатарын тал­байн өнгөр­сөн түүх түүхээрээ л үлдэх ёстой. Д.Сүхбаатарын талбайн түүх бол Монгол Улсын тусгаар тогтнолын түүх юм. Бүхэл бүтэн зууны түү­хийг аль нэг улстөрийн хүчин, тэднээс хамааралтай ямар нэгэн НИТХ-ын хүчин төгөлдөр бус шийдвэрээр бал­луурдаад хаячихдаг ч юм биш. Энэ талаар би байр суурин дээрээ хатуу зогсох болно.