“Авлигажсан төсөв”-ийн ард нуугдсан “Авлига”-ч соёлын төвийг уурын зуухтай, Дундговийг Өмнөговьтой андуурчээ

Ерөнхий сайд Н.Алтан­хуяг төсөвт царцаалт хий­сэн нь төсвийн том шинэч­лэл болж чадлаа. Анх тө­сөвт царцаалт хийхэд үүнийг буруутгаж бүтээн байгуулалтын өч төчнөөн ажил зогсож байна хэмээн шүүмжилсэн нь олон.

Гэтэл Монгол Улсын 2014 оны төсвийн тухай хуульд “0.0” дүнтэй тусгагдсан хө­­­рөнгө оруулалтын тө­сөл, арга хэмжээний тө­сөвт өртөг нэмэгдсэн, гүй­­­­­цэт­гэл удааширсан шалт­­­гааныг тогтоох, гүйцэт­гэл, хэрэгжилтийн явц бай­­­далд аудит хийсэн дүн шин­жил­гээний тайланг ха­рахад бүтээн байгуулалтын ажлыг зогсоох биш “Бугшсан ав­лига”, “Зохиомол андуу­рал”-ын сүлжээг тас­лан зогсоож улсын төсөвт шинэч­лэл хий­сэн нь илэрхий харагдаж байна.

Өдгөө “Авлигажсан  тө­сөв” хэмээн нэрлэгдээд байгаа МУ-ын 2014 оны төсөвт “0,0” дүнтэй тусгагдсан хө­рөнгө оруулалтын төсөл, ар­га хэмжээний төсөвт өр­төг нэмэгдсэн, гүйцэтгэл удаа­ширсан шалтгааныг тог­тоох, гүйцэтгэл, хэрэг­жил­тийн явц байдал ямар учраас удааширсан, улсын төсвөөс удаа дараа хөрөнгө санхүүжилт авсан боловч гүйцэтгэл дутуу, дахин хө­­рөнгө санхүү хүссэн тө­сө­вүү­дэд аудитын шалгалт хийхэд ихээхэн зөрчил илэрсэн байна.

Дүн шинжилгээнд хам­рагдсан 272 төсөл, арга хэм­жээг хэрэгжүүлэх явцад хууль, тогтоомж, журмын 51 заалт нийтлэг байдлаар зөр­­чигдсөн ба давхардсан тоо­гоор 1034 зөрчил бүрт­гэгдсэн байна.

Эдгээр зөрчлийн ихэнхи нь төсвийн тухай хуулийн 29.4, барилгын тухай хуу­лийн 15.2 дахь заалтыг зөр­чиж, зураг төсөл нь бэлэн болоогүй нийт 196 төсөл, арга хэмжээг төсвийн тухай хуулийн улсын төсвийн хө­рөнгө оруулалтын жаг­саал­тад тусгаж баталсан нь дээрх 272 объектын дийлэх буюу 72.1 хувийг эзэлж байгаа юм.

Гүйцэтгэх хугацаа нь удааширч 3-6 жил үргэл­жилж байгаа 47 төсөл, арга хэмжээний 13 нь зу­раг төсөлгүйгээр улсын төс­вийн хөрөнгө оруулалтын жагсаалтад батлагдсан байна гээд бодоод үз дээ.

Соёлын төвийг уурын зуухтай андуурсан төсөвчид мөн улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтын жагсаалтад зу­раг төсөвгүй батлагдсан 196 төсөл арга хэмжээний 18 нь одоо болтол баталгаажсан зураг төсөлгүй, Барилгын тухай хуулийн 15.1.2, 15.1.6, 15.1.7 дахь заалтыг зөрч­сөн тохиолдол хэрэгжиж буй объектын 32.7 хувьд нь бүртгэгдсэн байна.

Хуульд нэр байршил, хүчин чадал, ажлын тоо хэмжээг буруу тусгаснаас хэрэгжих боломжгүй болсон барилгууд ч бий. Яахаараа бүхэл бүтэн сум, аймгийг андуурч бичдэг юм бүү мэд. Тэр ч бүү хэл соёлын төвийг уурын зуухтай “андууран” батлуулсан “Авлигач” ч байна, цаана чинь.

Тухайлбал, Хөвсгөл айм­гийн Цагааннуур сумын 150 хүүхдийн дотуур байрны барилгын ажлыг Хөвсгөл аймгийн Ханх суманд гэж, Дундговь аймгийн ШШГА-ны нэг цэгийн үйлчилгээтэй нэгдсэн контор, цагдан хорих байрыг Өмнөговь аймагт гэж, Төв аймгийн Баян­дэлгэр сумын соёлын төвийн барилга нэрээр төсвийн ту­хай хуульд тусгагдсан бо­ловч зураг төсөв нь соёлын төвийн засвар, уурын зуух шинээр барих, өргөтгөл хийх гэсэн нэрээр тус тус бат­лагдчихаж.

Түүнчлэн Хөвсгөл айм­гийн гаальчдын 8 айлын орон сууцыг Хөвсгөл айм­гийн Мөрөн суманд гэсэн нэрээр төсвийн тухай хуульд тусгачихаад Хөвсгөл айм­гийн Ханх суманд барьж эхэлжээ.

Хийсэн ажлаа хийгээгүй болгон үгүйсгэж байгаад төсвийн мөнгө иддэг нөх­дүүд ч бий бололтой. Сэ­лэнгэ аймгийн авто замын ши­нэч­лэл нэрээр 500.0 сая төгрөгийг 2014 онд санхүү­жүүлэхээр төлөвлөсөн нь хийгдсэн ажилд хөрөнгө тө­сөвлөсөн байжээ. Эл цөөн жишээнээс харахад л төс­вийн мөнгийг яаж үрж, хаа­шаа урсаж байсан нь то­дорхой харагдана.

Үүнээс  гадна  зарим   тө­сөл, арга хэмжээнд барилга барих газрын зөвшөөрөлгүй болон гэрчилгээг давхар­дуулан олгосон, газрын мар­гаан үүсэнээс шалтгаалан хэрэгжих хугацаа нь удаа­ширсан, төсөвт өртөг нь нэ­мэгдсэн зөрчил илэрчээ.

Энэ нь мөнөөхөн газ­рын панз наймаа хийдэг нөх­дүүдийн балагтай холбоотой байж магадгүй юм. Тухайл­бал, Сонгинохайрхан дүүр­гийн 640 хүүхдийн суу­дал­тай сургуулийн барилгын газар олголт айлын газартай давхардснаас байршил өөрч­лөгдөн зураг төсөвт өөрч­лөлт орж, 390.0 сая төг­рөгийн нмэлт ажлын гэрээ байгуулжээ.

Мөн Баянзүрх дүүргийн 640 хүүхдийн суудалтай сур­гуулийн барилга бариг­дах газар нь эцэслэн шийд­вэрлэгдээгүй байхад төсөвт тусгаснаас газрын маргаан үүссэн, Сэлэнгэ аймгийн Сүх­баатар сумын дунд сур­гуулийн спорт заалны ба­рилга барих газар нь авто­машины гарааш, айлын га­­зар, байгууллагын эзэмшил газартай хэрэгчилсэн байд­лаар давхардсан, Архангай аймгийн Хангай сумын 320 суудалтай сургуулийн ба­­­рилга  барих талбай нь ир­гэдэд олгосон газартай дав­­хард­­сан  гэх зэргээр асууд­лууд байсан нь илэрчээ.

Энэ мэтээр төсвийн мөн­гийг  үр  дүнгүй  үрсэн,  үрэхийг завдсан, “хавт­гайр­сан” асуу­дал нь 2014 оны төс­­вийг царцаагаагүй бол үргэл­жилж, төсвийн хөрөнгө мөнгө “Авлигачдын золиос” бо­лох байжээ гэдгийг ха­руулж байгаа юм.